6 ta padej — o'zbek kelishiklari orqali tushuntirilgan. Har bir padejda nazariya, predloglar, ko'plik, sifatlar va tekshiriladigan mashqlar bor.
O'zbekchada "kitobni o'qidim", "do'stimga berdim", "uyda yashayman" deymiz — so'zning oxiri gapdagi vazifasiga qarab o'zgaradi. Bu — kelishik. Rus tilida ham xuddi shu narsa bor, faqat u padej deb ataladi va qo'shimchalar boshqacha.
Ya'ni siz mantiqni allaqachon bilasiz. Qolgan ish — qaysi savolga qaysi qo'shimcha to'g'ri kelishini yodlash.
Qo'shimcha rodga qarab o'zgaradi. So'zning oxiriga qarang:
| Rod | Tugashi | Misollar |
|---|---|---|
| Мужской erkak | undosh, -й, -ь | стол, друг, музей, учитель |
| Женский ayol | -а, -я, -ь | книга, мама, неделя, дверь |
| Средний o'rta | -о, -е | окно, море, здание |
Bu faqat Винительный uchun kerak, lekin muhim:
Savol farqi: jonli — кого?, jonsiz — что?
Barchasini birdan emas. Foydalanish chastotasi bo'yicha eng samarali tartib:
| Navbat | Padej | Nega shu navbatda |
|---|---|---|
| 1 | Именительный | O'zgarish yo'q — bepul boshlang'ich nuqta |
| 2 | Винительный | Har bir oddiy gapda bor: "men ...ni qilyapman" |
| 3 | Предложный | Faqat 6-7 predlog, deyarli hamma joyda -е |
| 4 | Родительный | Eng ko'p ishlatiladi, lekin qoidalari ko'proq |
| 5 | Дательный | Kam uchraydi, ammo juda muntazam |
| 6 | Творительный | Qo'shimchalari oson, ishlatilishi tor |
| Padej | Savol | Shakl | Misol gapda |
|---|
Yashil rangda — o'zgargan qo'shimcha. Bir bo'g'inli so'zlarda (стол, брат) urg'u belgisi qo'yilmaydi — u o'z-o'zidan yagona bo'g'inga tushadi.
Bitta predlog, ikki xil ma'no. Farqni savol hal qiladi:
| Savol | Padej | Misol | O'zbekcha |
|---|---|---|---|
| Куда? harakat | Винительный | Иду в школу | Maktabga |
| Где? turish | Предложный | Я в школе | Maktabda |
| Откуда? qayerdan | Родительный | Иду из школы | Maktabdan |
Shakl bir xil — ma'noni fe'l va predlog ajratadi.
| Son | Qaysi shakl | Misol |
|---|---|---|
| 1, 21, 31... | Именительный birlik | один стол, двадцать одна книга |
| 2, 3, 4, 22, 23... | Родительный birlik | два стола, три книги |
| 5–20, 25, 100... | Родительный ko'plik | пять столов, десять книг |
| Имен. | Родит. | Дат. | Винит. | Творит. | Предл. |
|---|---|---|---|---|---|
| я men | меня | мне | меня | мной | обо мне |
| ты sen | тебя | тебе | тебя | тобой | о тебе |
| он / оно u | его | ему | его | им | о нём |
| она u (ayol) | её | ей | её | ей | о ней |
| мы biz | нас | нам | нас | нами | о нас |
| вы siz | вас | вам | вас | вами | о вас |
| они ular | их | им | их | ими | о них |
Sifat o'zi bog'langan otning padeji va rodiga moslashadi. Misol: новый (yangi).
| Padej | Erkak / O'rta | Ayol | Ko'plik |
|---|---|---|---|
| Именительный | новый / новое | новая | новые |
| Родительный | нового | новой | новых |
| Дательный | новому | новой | новым |
| Винительный | = Имен. yoki Род. | новую | = Имен. yoki Род. |
| Творительный | новым | новой | новыми |
| Предложный | новом | новой | новых |
| Padej | мой (erkak) | моя (ayol) | мои (ko'plik) |
|---|---|---|---|
| Именительный | мой | моя | мои |
| Родительный | моего | моей | моих |
| Дательный | моему | моей | моим |
| Винительный | мой / моего | мою | мои / моих |
| Творительный | моим | моей | моими |
| Предложный | моём | моей | моих |
его, её, их (uning, ularning) hech qachon o'zgarmaydi: его книга, его книгу, о его книге.
Bularni butunligicha yodlang. Kundalik nutqning katta qismi shu qoliplardan iborat — grammatikani keyin ham tushunib olasiz.
| Ma'no | Qolip | Padej | Misol |
|---|---|---|---|
| Kunlar | в + kun | Винительный | в понедельник, в среду |
| Oylar | в + oy | Предложный | в январе, в мае |
| Yillar | в + yil + году | Предложный | в 2026 году |
| Hafta | на + hafta | Предложный | на этой неделе |
| Soat | в + soat | Винительный | в два часа |
| "...gacha" | до + | Родительный | до обеда, до пятницы |
| ❌ Noto'g'ri | ✅ To'g'ri | Sabab |
|---|---|---|
| У меня нет время | У меня нет времени | нет → Родительный |
| Я звоню мама | Я звоню маме | звонить → Дательный |
| Я читаю книга | Я читаю книгу | "-ni" → Винительный |
| Я работаю программист | Я работаю программистом | kasb → Творительный |
| Я живу в Ташкент | Я живу в Ташкенте | где? → Предложный |
| Я иду в школе | Я иду в школу | куда? → Винительный |
| пять книга | пять книг | 5+ → Род. ko'plik |
| Я с мой брат | Я с моим братом | с → Творительный, sifat ham moslashadi |
Xato qilgan savollaringiz eslab qolinadi va bir necha savoldan keyin qayta chiqadi. Pastda qaysi padej sizga qiyinroq ekani ko'rinib turadi.
Rus tilida fe'lning o'zi padejni belgilaydi — buni yodlash kerak, mantiq bilan topib bo'lmaydi. Masalan звони́ть Дательный talab qiladi, ждать esa Родительный. Qidiruv orqali kerakli fe'lni toping.
| Fe'l | Ma'nosi | Padej | Misol |
|---|